Kto płaci za badania medycyny pracy? Pracodawca — a zlecenie i B2B?

Jedno z najczęstszych pytań związanych z zatrudnieniem brzmi: kto płaci za badania medycyny pracy? W przypadku klasycznej umowy o pracę odpowiedź jest prosta i wynika wprost z ustawy. Komplikacje pojawiają się przy umowach cywilnoprawnych i działalności gospodarczej — tam przepisy Kodeksu pracy nie działają automatycznie.

Umowa o pracę — pracodawca płaci zawsze

Kodeks pracy stanowi, że badania wstępne, okresowe i kontrolne są przeprowadzane na koszt pracodawcy, który ponosi ponadto inne koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami, niezbędnej z uwagi na warunki pracy.^[1] Potwierdza to ustawa o służbie medycyny pracy: pracodawcy ponoszą koszty badań wstępnych, okresowych i kontrolnych na zasadach określonych w Kodeksie pracy.^[4] Obejmuje to także badania dodatkowe i konsultacje specjalistyczne zlecone przez lekarza — bo stanowią one część badania profilaktycznego.^[6]

• ✓Badania wstępne — dla osób przyjmowanych do pracy i pracowników przenoszonych na stanowiska z czynnikami szkodliwymi lub uciążliwymi^[1]
• ✓Badania okresowe — w trakcie zatrudnienia, w terminach wskazanych przez lekarza^[1]
• ✓Badania kontrolne — po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni^[1]

Badanie w godzinach pracy i zwrot kosztów dojazdu

Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a jeśli musi dojechać na badania do innej miejscowości — przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.^[1] Tak samo rozumie to Państwowa Inspekcja Pracy: koszt pracodawcy obejmuje wynagrodzenie za czas badań i koszty przejazdu.^[8] Szczegóły: czy na badania należy się dzień wolny.

Pracownik zapłacił — czy może żądać zwrotu?

Skoro ustawa obciąża kosztami pracodawcę, pracownik, który zapłacił za badanie sam, może domagać się zwrotu — wystarczy faktura lub paragon.^[1] Z doświadczenia MP24: najczęściej dzieje się tak, gdy termin zatrudnienia jest bliski, a pracodawca nie wskazał placówki; warto wtedy poprosić o fakturę na pracodawcę albo zachować dowód zapłaty. Gdy pracodawca odmawia zwrotu, sprawę można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy.

Umowa zlecenie — co mówi prawo?

Art. 229 Kodeksu pracy dotyczy pracowników, czyli osób zatrudnionych na podstawie stosunku pracy. Zleceniobiorca nim nie jest, więc automatycznego obowiązku badań — i automatycznego obowiązku ich opłacenia — nie ma. Kodeks nakłada jednak na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy także osobom wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy oraz osobom prowadzącym w zakładzie działalność gospodarczą; te same obowiązki dotyczą przedsiębiorców niebędących pracodawcami.^[2] Państwowa Inspekcja Pracy wyjaśnia, że to, czy zleceniobiorca ma przejść badania, zależy od rodzaju pracy i zagrożeń; jeśli zleceniodawca ich wymaga, zleceniobiorca musi się im poddać, a kto pokrywa koszt, powinna określać umowa.^[3] Więcej: badania medycyny pracy na umowie zlecenie i B2B.

B2B i samozatrudnienie — kto płaci?

Osoby prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek finansują profilaktyczną opiekę zdrowotną ze środków własnych — tak stanowi ustawa o służbie medycyny pracy.^[4] Kontrahent może jednak umownie wymagać aktualnego orzeczenia (np. jako warunku wejścia na teren zakładu) i może wziąć jego koszt na siebie — to kwestia negocjacji, nie przepisu. Firmy, które zamawiają badania dla współpracowników B2B hurtowo, obsługujemy na warunkach dla firm.

Pracodawca nie wystawia skierowania — co robić?

Badania wstępne, okresowe i kontrolne przeprowadza się na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę, a bez aktualnego orzeczenia pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy.^[1] Jeśli pracodawca zwleka, poproś o skierowanie na piśmie. Nieprzestrzeganie przepisów BHP przez osobę odpowiedzialną za ich stan albo kierującą pracownikami jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2 000 do 60 000 zł — sprawę można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy.^[5] Z doświadczenia MP24: gdy termin startu jest bliski, część kandydatów wykonuje badanie komercyjnie i zachowuje fakturę do zwrotu; skierowanie powinno jednak pochodzić od pracodawcy — można je przygotować w naszym generatorze skierowań i dać do podpisu.

A ile te badania kosztują?

Skoro wiadomo już, kto płaci — sprawdź, ile faktycznie kosztują badania w zależności od stanowiska i regionu: koszty badań lekarskich do pracy — cennik według stanowisk.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny sprawdzony na tekstach ujednoliconych w ISAP w dniu podanym w nagłówku; w indywidualnej sprawie skontaktuj się z lekarzem medycyny pracy, Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.