Praca bez książeczki sanepidowskiej — co grozi pracownikowi i pracodawcy?

Sezonowy nabór w gastronomii rządzi się swoimi prawami: ludzie potrzebni „na wczoraj", a wyniki posiewu za dwa tygodnie. Pokusa, by nowa osoba zaczęła pracę „a książeczka się zrobi po drodze", bywa duża. Wyjaśniamy, czym to grozi i jak legalnie skrócić czas oczekiwania.

Skąd wynika obowiązek?

Obowiązek badań sanitarno-epidemiologicznych nakłada ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Dodatkowo ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia wymaga, by osoby pracujące w styczności z żywnością miały orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych. Pracodawca lub zlecający prace ma obowiązek skierować na badania — i nie może dopuścić do pracy osoby, wobec której orzeczono przeciwwskazania albo która badań po prostu nie ma.

Jak wygląda kontrola sanepidu?

Państwowa Inspekcja Sanitarna kontroluje lokale gastronomiczne, sklepy spożywcze, zakłady produkcji żywności, a także żłobki czy stołówki — planowo oraz po zgłoszeniach (np. po zatruciu klienta). Podczas kontroli inspektor sprawdza m.in. dokumentację personelu: orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych wszystkich osób mających kontakt z żywnością.

• ✓Brak orzeczenia choćby jednej osoby to uchybienie odnotowywane w protokole
• ✓Inspektor może nałożyć grzywnę w drodze mandatu i wyznaczyć termin usunięcia uchybień
• ✓Przy poważnych lub powtarzających się naruszeniach w grę wchodzą dalsze sankcje administracyjne — do decyzji ograniczających działalność włącznie

Co grozi pracownikowi?

Formalnie ciężar odpowiedzialności spoczywa na pracodawcy — to on dopuszcza do pracy. Pracownik bez orzeczenia ryzykuje jednak realnie: pracodawca nie może dopuścić go do wykonywania obowiązków, co w praktyce oznacza odsunięcie od pracy przy żywności do czasu uzupełnienia dokumentów, a przy umowach krótkoterminowych — często po prostu brak zatrudnienia.

„Tymczasowo bez książeczki" — czy istnieje okres przejściowy?

Nie. Przepisy nie przewidują okresu przejściowego, w którym nowy pracownik mógłby pracować przy żywności „w oczekiwaniu na wyniki". Orzeczenie musi być przed dopuszczeniem do pracy. Legalne rozwiązanie pomostowe to powierzenie na ten czas obowiązków bez styczności z żywnością — np. prace porządkowe na zapleczu, obsługa kasy bez kontaktu z produktami nieopakowanymi.

Jak najszybciej uzupełnić braki?

1. 1Pracownik natychmiast zaczyna pobieranie próbek kału (3 kolejne dni) i oddaje je do laboratorium
2. 2Po 7–14 dniach roboczych odbiera wynik posiewu
3. 3Z negatywnym wynikiem zamawia orzeczenie online na medycynapracy24.pl/ksiazeczka-sanepidowska (129 zł)
4. 4Po teleporadzie z lekarzem medycyny pracy orzeczenie przychodzi e-mailem następnego dnia