Na umowie o pracę nie można rozpocząć pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań — pracodawca nie może dopuścić do pracy bez niego. Wyjątek to ponowne zatrudnienie w ciągu 30 dni przy takich samych warunkach pracy. Przy zleceniu i B2B Kodeks pracy nie nakłada obowiązku badań — decyduje umowa.
W skrócie
- Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu.[1]
- Nieprzestrzeganie przepisów BHP przez osobę odpowiedzialną za ich stan albo kierującą pracownikami jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2 000 do 60 000 zł; inspektor pracy może nałożyć mandat do 5 000 zł.[2][3]
- Badań wstępnych nie wymaga osoba przyjmowana ponownie do tego samego pracodawcy w ciągu 30 dni na to samo stanowisko albo do innego pracodawcy w ciągu 30 dni z aktualnym orzeczeniem i takimi samymi warunkami pracy (poza pracami szczególnie niebezpiecznymi).[1]
- Zleceniobiorca nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy; zleceniodawca odpowiada za bezpieczne warunki pracy, a czy wymaga badań — wynika z umowy i rodzaju pracy.[4][5]
- Z doświadczenia MP24: przy stanowiskach bez czynników szkodliwych orzeczenie można uzyskać online, zwykle w ciągu jednego–dwóch dni roboczych od wypełnienia karty badania.
Spis treści
Wiele osób, szczególnie przed pierwszym dniem pracy, zastanawia się, czy można zacząć pracować bez aktualnych badań. W przypadku umowy o pracę odpowiedź jest jednoznaczna: nie. Badania muszą być wykonane przed dopuszczeniem pracownika do stanowiska.[1]
Umowa o pracę — zakaz dopuszczenia bez orzeczenia
Kodeks pracy stanowi, że pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania.[1] Dotyczy to trzech rodzajów badań: wstępnych (osoby przyjmowane do pracy i przenoszone na stanowiska z czynnikami szkodliwymi), okresowych (w trakcie zatrudnienia) i kontrolnych (po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni).[1]
Kiedy badania wstępne nie są potrzebne?
Wstępnym badaniom nie podlegają osoby przyjmowane ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko (lub o takich samych warunkach) w ciągu 30 dni po rozwiązaniu poprzedniej umowy, a także osoby przyjmowane do innego pracodawcy w ciągu 30 dni, jeśli mają aktualne orzeczenie, a nowy pracodawca stwierdzi, że warunki ze skierowania odpowiadają nowemu stanowisku — z wyłączeniem prac szczególnie niebezpiecznych.[1] Szczegóły: ważność badań u nowego pracodawcy.
Jakie konsekwencje grożą pracodawcy?
Nieprzestrzeganie przepisów lub zasad BHP przez osobę odpowiedzialną za ich stan albo kierującą pracownikami jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2 000 do 60 000 zł.[2] W postępowaniu mandatowym inspektor pracy może nałożyć grzywnę do 5 000 zł; wyższą orzeka sąd.[3] Inspekcja może też nakazać usunięcie uchybień w terminie, a przy pracach szkodliwych lub niebezpiecznych — skierowanie do innych prac osób dopuszczonych wbrew przepisom.[6] W razie wypadku brak aktualnych badań znacząco pogarsza sytuację prawną pracodawcy. Więcej: kary za brak badań medycyny pracy.
Umowa zlecenie i B2B — czy obowiązek istnieje?
Przepisy o badaniach profilaktycznych z Kodeksu pracy dotyczą pracowników. Zleceniodawca ma jednak obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy osobom wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy oraz osobom prowadzącym działalność gospodarczą w zakładzie.[4] Państwowa Inspekcja Pracy wyjaśnia, że to, czy zleceniobiorca ma przejść badania, zależy od rodzaju pracy i zagrożeń; jeśli zleceniodawca ich wymaga, zleceniobiorca musi się im poddać, a kto pokrywa koszt, powinna określać umowa.[5] Z doświadczenia MP24: przy pracach w zakładach produkcyjnych, na budowach lub przy obsłudze maszyn zamawiający zwykle wymaga aktualnych orzeczeń jako warunku wstępu na teren zakładu. Więcej: badania na umowie zlecenie i B2B.
Co zrobić, gdy termin zatrudnienia jest bliski?
Badanie wykonuje się na podstawie skierowania od pracodawcy — poproś o nie od razu po podpisaniu umowy albo przed jej podpisaniem.[1] Z doświadczenia MP24: przy stanowiskach bez czynników szkodliwych orzeczenie można uzyskać online — lekarz ocenia wypełnioną kartę badania i w razie potrzeby kontaktuje się z Tobą, a orzeczenie z kwalifikowanym podpisem elektronicznym przychodzi e-mailem, zwykle w ciągu jednego–dwóch dni roboczych od wypełnienia karty badania. Koszt badania ponosi pracodawca — jeśli zapłacisz sam, zachowaj fakturę do zwrotu.[1]
Pilne badanie online
Z doświadczenia MP24: zamów badanie online — wymagany jest skan skierowania od pracodawcy, a wizyta trwa około 15–20 minut. Nie musisz jechać do przychodni ani czekać w kolejce.
Podsumowanie
| Forma zatrudnienia | Czy można zacząć bez badań? | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Umowa o pracę | Nie — pracodawca nie może dopuścić do pracy bez orzeczenia | art. 229 § 4 Kodeksu pracy[1] |
| Umowa zlecenie | Zależy od umowy i warunków pracy | art. 304 Kodeksu pracy; stanowisko PIP[4][5] |
| B2B | Zależy od wymagań zamawiającego | umowa handlowa; art. 304 § 1 i 3 Kodeksu pracy[4] |
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny sprawdzony na tekstach ujednoliconych w ISAP w dniu podanym w nagłówku; w indywidualnej sprawie skontaktuj się z lekarzem medycyny pracy, Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.
Źródła
- [1]Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 229 § 1–6 (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.; tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 18.08.2026) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [2]Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 283 § 1 (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.; tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 18.08.2026) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [3]Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, art. 96 § 1; § 1a pkt 1 (tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu (ISAP, stan na 16.09.2026)) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [4]Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 304 § 1 i 3 (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.; tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 18.08.2026) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [5]Badania lekarskie pracowników – Porady prawne, sekcje: dopuszczenie do pracy, umowy cywilnoprawne, orzeczenie (strona www) — Państwowa Inspekcja Pracy · Urząd, dostęp 16 września 2026
- [6]Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 11 pkt 1–2 (tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu (ISAP, stan na 16.09.2026)) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
Psycholog transportu, specjalista medycyny pracy
Marcin specjalizuje się w psychologii transportu i medycynie pracy. Łączy praktykę gabinetową z perspektywą przedsiębiorcy — sam prowadzi działalność i rozumie wyzwania firm zamawiających badania.
Zobacz profil i wszystkie artykuły →Bez urlopu i kolejki
Orzeczenie medycyny pracy online w 24 h - od 320 zł
Wideorozmowa z lekarzem medycyny pracy, orzeczenie wstępne, okresowe albo kontrolne na e-mail. Nie musisz brać wolnego ani szukać przychodni.
Przeczytaj też
Okulary od pracodawcy 2026 — komu przysługują i jak dostać refundację
8 lipca 2026 · 5 min
Orzeczenie a zaświadczenie lekarskie – czym się różnią i kiedy które
3 lipca 2026 · 4 min
Zmiana stanowiska pracy a badania medycyny pracy — kiedy potrzebne jest nowe orzeczenie?
1 lipca 2026 · 4 min