Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego. Nieprzestrzeganie przepisów BHP przez osobę odpowiedzialną za ich stan albo kierującą pracownikami jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2 000 do 60 000 zł; inspektor pracy może nałożyć mandat do 5 000 zł, a przy narażeniu pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo grozi odpowiedzialność karna.
W skrócie
- Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu.[1]
- Kto, będąc odpowiedzialnym za stan BHP albo kierując pracownikami, nie przestrzega przepisów lub zasad BHP, podlega grzywnie od 2 000 do 60 000 zł.[2]
- W postępowaniu mandatowym, gdy oskarżycielem jest organ Państwowej Inspekcji Pracy, grzywna wynosi do 5 000 zł; wyższą orzeka sąd.[3]
- Inspektor może nakazać usunięcie uchybień w terminie, a przy pracach szkodliwych lub niebezpiecznych — skierować do innych prac osoby dopuszczone wbrew przepisom (nakaz natychmiast wykonalny).[4]
- Kto, będąc odpowiedzialnym za BHP, naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3 (nieumyślnie: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku).[5]
Dla firm
Badania pracowników bez papierów - obsługa firm
Spis treści
Badania profilaktyczne bywają traktowane jak formalność, którą „się dopnie później". Problem w tym, że przepis jest bezwzględny: bez aktualnego orzeczenia pracownik nie może wykonywać pracy ani jednego dnia — a odpowiedzialność za to ponosi pracodawca.[1] Poniżej pełna mapa konsekwencji.
Co dokładnie jest wykroczeniem?
Wykroczeniem jest nieprzestrzeganie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przez osobę odpowiedzialną za ich stan albo kierującą pracownikami — a przepisy o badaniach profilaktycznych należą do działu BHP Kodeksu pracy.[2] W praktyce chodzi o:
- ✓dopuszczenie pracownika do pracy bez badań wstępnych (nowy pracownik, pierwszy dzień pracy),[1]
- ✓dopuszczenie do pracy po upływie daty następnego badania z orzeczenia (przeterminowane badania okresowe),[1]
- ✓brak badań kontrolnych po niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż 30 dni,[1]
- ✓skierowanie nieodpowiadające rzeczywistym warunkom pracy (np. brak czynnika, który realnie występuje) — orzeczenie dotyczy warunków opisanych w skierowaniu,[1][6]
- ✓obciążenie pracownika kosztem badań lub badania poza godzinami pracy bez wynagrodzenia.[1]
Dla firm
Badania pracowników bez papierów - obsługa firm
Skierowania, terminy i orzeczenia w jednym panelu, faktura zbiorcza, rejestracja dzwoni do pracownika. Zamów badanie dla jednej osoby albo całego zespołu.
Grzywny: mandat, sąd
| Tryb | Kwota | Kto nakłada |
|---|---|---|
| Mandat karny | do 5 000 zł[3] | Inspektor pracy podczas kontroli |
| Grzywna sądowa | od 2 000 do 60 000 zł[2] | Sąd na wniosek PIP |
Grzywna to jednak dopiero początek listy. Inspektor pracy jest uprawniony do nakazania usunięcia uchybień w ustalonym terminie, a gdy naruszenie dotyczy prac szkodliwych lub niebezpiecznych — do nakazania skierowania do innych prac osób dopuszczonych wbrew przepisom; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu.[4] Przy większej skali zaniedbań potrafi to zatrzymać zmianę albo cały projekt z dnia na dzień.
Wypadek przy pracy bez badań — najczarniejszy scenariusz
Jeśli pracownik bez ważnego orzeczenia ulegnie wypadkowi przy pracy, sytuacja może przestać być sprawą wykroczeniową. Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3; jeżeli działa nieumyślnie — grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.[5] Z doświadczenia MP24: brak badań lekarskich jest w postępowaniu powypadkowym jednym z pierwszych sprawdzanych elementów i mocnym dowodem zaniedbania po stronie pracodawcy — także w sprawach cywilnych o zadośćuczynienie.
Orzeczenie „na złe stanowisko" = brak orzeczenia
Orzeczenie stwierdza brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach opisanych w skierowaniu.[1] Pracownik przeniesiony z biura na produkcję z orzeczeniem „biurowym" jest więc pracownikiem bez aktualnego orzeczenia. Przy zmianie stanowiska i czynników potrzebne jest nowe badanie — szczegóły w artykule zmiana stanowiska a badania.
Jak się zabezpieczyć — systemowo, nie zrywami
- 1Prowadź ewidencję terminów: każdy pracownik, data następnego badania z orzeczenia, alert 30 dni wcześniej.
- 2Wystawiaj skierowania z wyprzedzeniem — pracownik musi zdążyć z badaniem przed upływem terminu.
- 3Zadbaj o poprawne czynniki na skierowaniach (z oceny ryzyka i pomiarów) — skierowanie ma zawierać informacje o czynnikach szkodliwych i aktualnych wynikach pomiarów.[6] Zobacz jak wypełnić skierowanie.
- 4Nowo zatrudnionych kieruj na badania wstępne przed pierwszym dniem pracy — orzeczenie musi być gotowe na start.[1]
- 5Po każdej chorobie dłuższej niż 30 dni — badania kontrolne przed powrotem do pracy.[1]
Pilnowanie terminów można zlecić
Z doświadczenia MP24: w ramach obsługi dla firm prowadzimy kalendarz badań za pracodawcę — przypomnienia przed wygaśnięciem orzeczeń, terminy badań online i stacjonarnie, zbiorcze zestawienia dla HR. Ryzyko „przegapionego terminu" znika systemowo.
Pełną listę obowiązków pracodawcy w obszarze medycyny pracy — wraz z omówieniem, jak zorganizować proces w firmie — znajdziesz w przewodniku medycyna pracy: obowiązki pracodawcy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny sprawdzony na tekstach ujednoliconych w ISAP w dniu podanym w nagłówku; w indywidualnej sprawie skontaktuj się z lekarzem medycyny pracy, Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.
Źródła
- [1]Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 229 § 1–6 (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.; tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 18.08.2026) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [2]Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 283 § 1 (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.; tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu z 18.08.2026) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [3]Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, art. 96 § 1; § 1a pkt 1 (tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu (ISAP, stan na 16.09.2026)) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [4]Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 11 pkt 1–2 (tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu (ISAP, stan na 16.09.2026)) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [5]Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 220 § 1–2 (tekst ujednolicony Kancelarii Sejmu (ISAP, stan na 16.09.2026)) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 16 września 2026
- [6]Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, § 1 ust. 2; § 2 ust. 1–2 i 5; § 4 ust. 1–3 (skierowanie, dwa egzemplarze, wzór – załącznik nr 3a); § 5 ust. 1–3; § 7 ust. 1; § 8 ust. 1 i 4 (rejestr lekarzy w WOMP); załącznik nr 1 (wskazówki metodyczne) (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 607) — Minister Zdrowia – ISAP · Rozporządzenie, dostęp 16 września 2026
Specjalistka ds. medycyny pracy
Nadia od 5 lat zajmuje się medycyną pracy, ze szczególnym uwzględnieniem badań online i przepisów prawa pracy. Pomogła setkom firm wdrożyć efektywne procesy badań pracowniczych.
Zobacz profil i wszystkie artykuły →Dla firm
Badania pracowników bez papierów - obsługa firm
Skierowania, terminy i orzeczenia w jednym panelu, faktura zbiorcza, rejestracja dzwoni do pracownika. Zamów badanie dla jednej osoby albo całego zespołu.
Przeczytaj też
Ile można dźwigać w pracy? Normy dla kobiet i mężczyzn (tabela)
13 października 2026 · 7 min
Umowa z lekarzem medycyny pracy — czy mała firma musi ją mieć?
17 września 2026 · 4 min
Jak zorganizować badania medycyny pracy dla pracowników firmy w kilku miastach?
17 września 2026 · 5 min