Czy na badania okresowe należy się dzień wolny od pracy? Tak - art. 229 KP (2026)

Każdy pracownik musi przejść badania lekarskie medycyny pracy — przed zatrudnieniem i w trakcie, w terminach wskazanych przez lekarza. Stąd pytanie: czy na badania należy się dzień wolny? Odpowiedź zależy od rodzaju badania i od tego, czy odbywa się w godzinach pracy.

Rodzaje badań lekarskich a czas wolny od pracy

Kodeks pracy przewiduje trzy rodzaje badań profilaktycznych: wstępne — dla osób przyjmowanych do pracy i pracowników przenoszonych na stanowiska z czynnikami szkodliwymi lub uciążliwymi; okresowe — w trakcie zatrudnienia; kontrolne — po niezdolności do pracy spowodowanej chorobą trwającej dłużej niż 30 dni.^[1] Zakres i częstotliwość badań określają wskazówki metodyczne z rozporządzenia o badaniach lekarskich pracowników; lekarz może je poszerzyć o badania dodatkowe i konsultacje.^[4] Więcej o cyklu badań: badania okresowe — co ile lat.

Dla pytania o „dzień wolny" kluczowe jest to, że reguła o badaniach w godzinach pracy dotyczy badań okresowych i kontrolnych — czyli osoby, która już jest zatrudniona.^[1] Badanie wstępne kandydat wykonuje przed pierwszym dniem pracy, na koszt pracodawcy.^[1]

Czy na badania medycyny pracy przysługuje dzień wolny?

Kodeks pracy nie mówi o „dniu wolnym". Stanowi, że okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.^[1] W praktyce oznacza to, że nie bierzesz urlopu wypoczynkowego ani urlopu na żądanie — pracodawca zwalnia Cię z pracy na czas potrzebny na badanie i płaci za ten czas jak za pracę.

Zwolnienie obejmuje czas faktycznie potrzebny na badanie i dojazd. Jeśli badania — na przykład z konsultacjami i badaniami dodatkowymi — zajmą cały dzień, w praktyce jest to cały dzień wolny od pracy; jeśli godzinę, po badaniu wracasz do obowiązków, o ile pozwala na to harmonogram.

Co, gdy badania wypadają w Twój dzień wolny?

Przepis mówi „w miarę możliwości w godzinach pracy", więc badanie poza godzinami pracy jest dopuszczalne, gdy nie da się go zorganizować inaczej — na przykład przy pracy zmianowej.^[1] Kodeks pracy nie przewiduje wprost dodatkowego dnia wolnego ani dodatku za badanie odbyte w dniu wolnym. Jeśli to pracodawca narzuca termin w Twoim dniu wolnym, warto uzgodnić z nim odbiór tego czasu — to jednak kwestia ustaleń, nie ustawowego obowiązku. Z doświadczenia MP24: najprościej uniknąć problemu, umawiając badanie na dzień roboczy w godzinach pracy albo — przy stanowiskach bez czynników szkodliwych — wybierając badanie online bez dojazdu.

Czy za czas badań lekarskich pracownik otrzymuje wynagrodzenie?

Tak. Za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami okresowymi i kontrolnymi pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a w razie przejazdu na badania do innej miejscowości przysługują mu należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.^[1] Wszystkie koszty badań ponosi pracodawca — Państwowa Inspekcja Pracy zalicza do nich także wynagrodzenie za czas badań i koszty przejazdu.^[1][5] Kto płaci i kiedy należy się zwrot: kto płaci za badania medycyny pracy.

Badanie wykonane poza godzinami pracy nie daje z samego art. 229 prawa do dodatkowego wynagrodzenia ani odbioru godzin — nadal jest jednak bezpłatne dla pracownika, bo koszt badania ponosi pracodawca.^[1]

Co zrobić, jeśli pracodawca nie chce zwolnić na badania?

Pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, a badania wykonuje się na podstawie skierowania od pracodawcy — brak zwolnienia na badania uderza więc w jego własny obowiązek.^[1] Nieprzestrzeganie przepisów BHP przez osobę odpowiedzialną za ich stan albo kierującą pracownikami jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2 000 do 60 000 zł.^[3] W razie odmowy poproś na piśmie o skierowanie i wskazanie terminu, a jeśli to nie pomoże — zgłoś sprawę do okręgowego inspektoratu pracy. Pamiętaj, że poddanie się badaniom jest też Twoim obowiązkiem: bez orzeczenia pracodawca musi odsunąć Cię od pracy.^[2][1]

Podsumowanie

Na okresowe i kontrolne badania medycyny pracy pracodawca zwalnia Cię z pracy — w miarę możliwości w godzinach pracy — i płaci za ten czas jak za pracę; przy dojeździe do innej miejscowości zwraca koszty przejazdu.^[1] Za badanie zrobione poza godzinami pracy Kodeks nie przewiduje dodatkowego dnia wolnego. Pracodawca nie może odmówić zwolnienia na badania ani dopuścić Cię do pracy bez orzeczenia.^[1]

Z doświadczenia MP24: przy stanowiskach bez czynników szkodliwych orzeczenie można uzyskać online, bez dojazdu i bez zwalniania się z pracy na pół dnia; pozostałe badania wykonujemy stacjonarnie w placówkach partnerskich.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny sprawdzony na tekstach ujednoliconych w ISAP w dniu podanym w nagłówku; w indywidualnej sprawie skontaktuj się z lekarzem medycyny pracy, Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.