W skrócie
- Młodociany to osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18; zatrudnienie osoby poniżej 15 lat jest zakazane poza wyjątkami z Kodeksu pracy.[1]
- Bez kwalifikacji zawodowych młodociany pracuje w celu przygotowania zawodowego albo przy lekkich pracach z wykazu zatwierdzonego przez inspektora pracy.[1]
- Przed przyjęciem do pracy obowiązuje badanie wstępne, a w czasie zatrudnienia okresowe i kontrolne; przeniesienie młodocianego na inne stanowisko zawsze wymaga nowego badania wstępnego.[1]
- Do 16 lat najwyżej 6 godzin pracy na dobę, powyżej 16 lat — 8; bez nadgodzin i bez pracy w nocy.[1]
- Młodocianym nie wolno m.in. obsługiwać klientów przy sprzedaży i konsumpcji alkoholu w gastronomii ani pracować jako pokojowi w hotelach.[2]
Badanie w placówce
Badanie medycyny pracy w placówce na wybraną godzinę
Spis treści
Pytanie „od ilu lat można pracować” zadają zwykle rodzice nastolatków przed wakacjami i pracodawcy, którzy dostali pierwsze CV od ucznia. Odpowiedź z Kodeksu pracy jest krótka: od 15 lat, z ukończoną szkołą podstawową i po badaniach wstępnych do pracy. Szczegóły — kto może pracować wcześniej, jakie prace są zakazane i ile godzin wolno pracować — opisujemy niżej.
Ten tekst dotyczy umowy o pracę, bo to jej dotyczą przepisy o młodocianych. Badania do szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe to osobna sprawa — opisujemy je w artykule czy badania do szkoły branżowej są bezpłatne, a całą ofertę dla uczniów znajdziesz na stronie badania uczniów.
Kto jest pracownikiem młodocianym
Młodocianym w rozumieniu Kodeksu pracy jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 15 lat, jest zakazane — z wyjątkami wymienionymi w przepisach o przygotowaniu zawodowym.[1]
Pracodawca może zatrudnić młodocianego, który spełnia dwa warunki:[1]
- ukończył co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową,
- przedstawi świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża jego zdrowiu.
Młodociany bez kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego, czyli nauki zawodu albo przyuczenia do określonej pracy.[1] Drugą drogą jest umowa o pracę przy lekkich pracach — to rozdział Kodeksu o zatrudnianiu młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe.[1]
Badanie w placówce
Badanie medycyny pracy w placówce na wybraną godzinę
Wybierasz placówkę i wolną godzinę, płacisz przy zamówieniu, a na wizytę przychodzisz ze skierowaniem. Cenę widzisz przed płatnością.
Wolne godziny w placówkach
od 270 złPłacisz BLIK-iem, kartą albo przelewem
Umów wizytęOd którego roku życia można pracować — wyjątki dla młodszych
| Sytuacja | Na jakich warunkach |
|---|---|
| Ukończona szkoła podstawowa, jeszcze bez 15 lat | zatrudnienie na zasadach dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat[1] |
| Poniżej 15 lat, nauka zawodu lub przyuczenie | tylko w celu przygotowania zawodowego; zgoda przedstawiciela ustawowego lub opiekuna i pozytywna opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej[1] |
| Dziecko do 16 lat przy reklamie, filmie, sporcie, koncertach | wyłącznie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową; zgoda rodzica i zezwolenie inspektora pracy[1] |
Przy pracy dziecka w reklamie czy na planie filmowym wniosek o zezwolenie składa podmiot, który chce je zatrudnić. Dołącza do niego m.in. pisemną zgodę rodzica, opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej i orzeczenie lekarza o braku przeciwwskazań.[1] Inspektor odmówi, jeśli praca zagraża zdrowiu, rozwojowi albo nauce dziecka.[1]
Badania lekarskie młodocianego
Młodociany podlega badaniom wstępnym przed przyjęciem do pracy oraz badaniom okresowym i kontrolnym w czasie zatrudnienia.[1] Skierowanie wystawia pracodawca i to on pokrywa koszt badań.[1] Przed zatrudnieniem Kodeks wymaga świadectwa lekarskiego, że praca danego rodzaju nie zagraża zdrowiu młodocianego.[1]
- Badanie wstępne — przed pierwszym dniem pracy, na skierowaniu ze stanowiskiem i opisem warunków.
- Nowe badanie wstępne przy każdym przeniesieniu na inne stanowisko. U dorosłych wymaga go tylko przejście na stanowisko z czynnikami szkodliwymi lub uciążliwymi, u młodocianych — każde przeniesienie.[1]
- Badania okresowe i kontrolne — w czasie zatrudnienia.[1]
Jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, pracodawca musi zmienić rodzaj pracy. Gdy nie ma takiej możliwości, niezwłocznie rozwiązuje umowę i wypłaca odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.[1] Co robić po orzeczeniu o przeciwwskazaniach, piszemy w tekście lekarz medycyny pracy nie dopuścił do pracy — co teraz.
Lekarz medycyny pracy uczestniczy też w ustalaniu zakładowych wykazów prac wzbronionych młodocianym, a pracodawca potrzebuje jego zgody na wykaz lekkich prac.[2][1]
Prace wzbronione młodocianym
Wykaz prac wzbronionych młodocianym określa rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 r.[2] Przykłady z załącznika nr 1:
- prace polegające wyłącznie na podnoszeniu i przenoszeniu ciężarów oraz ręczne prace transportowe ponad 60% limitu dla dorosłych kobiet (dziewczęta) lub 40% limitu dla dorosłych mężczyzn (chłopcy),[2]
- prace związane z produkcją, sprzedażą i konsumpcją napojów alkoholowych, w tym obsługa konsumentów w zakładach gastronomicznych, oraz z wyrobami nikotynowymi,[2]
- prace pokojowych w hotelach, pensjonatach i domach wczasowych,[2]
- prace wymuszone przez rytm pracy maszyn albo wynagradzane w zależności od osiąganych rezultatów,[2]
- rozbiór, trybowanie i mielenie mięsa, użytkowanie niektórych maszyn o podwyższonym ryzyku urazów, praca kierowcy pojazdów silnikowych i jego pomocnika.[2]
Młodociany powyżej 16 lat może wykonywać niektóre z tych prac, jeśli jest to niezbędne do przygotowania zawodowego — nie jako pracę stałą, tylko w zakresie zaznajamiania się z czynnościami zawodu.[2] Limity dźwigania dla dorosłych zestawiliśmy w tabeli normy dźwigania w pracy.
Czas pracy młodocianego
| Zasada | Limit |
|---|---|
| Młodociany do 16 lat | najwyżej 6 godzin na dobę[1] |
| Młodociany powyżej 16 lat | najwyżej 8 godzin na dobę[1] |
| Nauka w szkole | wlicza się do czasu pracy w wymiarze z obowiązkowego programu[1] |
| Przerwa | 30 minut, wliczana do czasu pracy, gdy dobowy wymiar przekracza 4,5 godziny[1] |
| Nadgodziny i noc | zakazane; pora nocna to 22:00–6:00[1] |
| Odpoczynek | co najmniej 14 godzin przerwy obejmującej porę nocną i 48 godzin w tygodniu, z niedzielą[1] |
Praca wakacyjna nastolatka
Praca w wakacje to najczęściej umowa o pracę przy lekkich pracach. Praca lekka nie może zagrażać zdrowiu ani rozwojowi młodocianego i nie może utrudniać nauki. Wykaz lekkich prac ustala pracodawca za zgodą lekarza medycyny pracy, a zatwierdza go inspektor pracy; młodociany musi go poznać przed rozpoczęciem pracy.[1]
W czasie ferii szkolnych młodociany może pracować przy lekkich pracach najwyżej 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu, a do 16 lat — najwyżej 6 godzin na dobę. W roku szkolnym limit to 12 godzin tygodniowo i 2 godziny w dniu zajęć.[1] Limity obowiązują także wtedy, gdy nastolatek pracuje u dwóch pracodawców.[1]
Popularna gastronomia ma swoje pułapki: obsługa klientów przy sprzedaży i konsumpcji alkoholu jest dla młodocianych wzbroniona.[2] O orzeczeniu sanitarno-epidemiologicznym i badaniach przed pierwszą pracą w lokalu piszemy w poradniku pierwsza praca wakacyjna w gastronomii.
Z doświadczenia MP24
Z doświadczenia MP24: na badanie wstępne młodocianego warto przyjść ze skierowaniem od pracodawcy, na którym są nazwa stanowiska i opis warunków pracy. Rodzice często mylą zaświadczenie do szkoły branżowej z orzeczeniem do pracy u pracodawcy — przed wizytą dobrze jest zapytać i szkołę, i pracodawcę, którego dokumentu oczekują.
Najczęstsze pytania
Czy 14-latek może pracować w wakacje? Na umowę o pracę co do zasady nie. Wyjątki to zatrudnienie osoby z ukończoną szkołą podstawową w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat, nauka zawodu lub przyuczenie za zgodą rodziców oraz praca dziecka przy działalności artystycznej, sportowej lub reklamowej za zezwoleniem inspektora pracy.[1]
Kto płaci za badania młodocianego? Pracodawca — badania wstępne, okresowe i kontrolne są przeprowadzane na jego koszt.[1] Więcej w tekście kto płaci za badania medycyny pracy.
Czy młodociany może pracować w nocy albo w nadgodzinach? Nie. Kodeks zakazuje zatrudniania młodocianych w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej.[1]
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny sprawdzony na tekstach ujednoliconych w ISAP w dniu podanym w nagłówku; w indywidualnej sprawie skontaktuj się z lekarzem medycyny pracy, Państwową Inspekcją Pracy lub prawnikiem.
Źródła
- [1]Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, art. 190 § 1–2 (młodociany 15–18 lat, zakaz zatrudniania poniżej 15 lat z wyjątkami); art. 191 § 1–2⁵ (ukończona szkoła podstawowa, świadectwo lekarskie, przygotowanie zawodowe, osoby poniżej 15 lat, zgoda przedstawiciela ustawowego i opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej); art. 200¹ § 1–5 (lekkie prace, wykaz za zgodą lekarza i zatwierdzeniem inspektora pracy); art. 200² § 2–4 (12 h tygodniowo w okresie zajęć szkolnych, 7 h / 35 h w ferie, do 16 lat 6 h, także u kilku pracodawców); art. 201 § 1–2 (badania wstępne, okresowe i kontrolne; zmiana rodzaju pracy albo rozwiązanie umowy z odszkodowaniem); art. 202 § 1–3¹ (6 h / 8 h, wliczanie nauki, 30 min przerwy); art. 203 § 1–3 (zakaz nadgodzin i pory nocnej 22–6, 14 h odpoczynku, 48 h tygodniowo); art. 204 § 1 (prace wzbronione); art. 229 § 1 pkt 2, § 4a i § 6 (badania wstępne przy każdym przeniesieniu młodocianego, skierowanie i koszt pracodawcy); art. 304⁵ § 1 i 4 (dziecko do 16 lat — działalność kulturalna, artystyczna, sportowa, reklamowa; zgoda przedstawiciela, zezwolenie inspektora pracy, orzeczenie lekarza) (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1245 (obwieszczenie z 1.09.2026); zmiana Dz.U. 2026 poz. 1046 nie dotyczy cytowanych przepisów) — Sejm RP – ISAP · Ustawa, dostęp 2 listopada 2026
- [2]Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac, § 1 (wykaz – załącznik nr 1); § 2–3 (wyjątki powyżej 16 lat w celu przygotowania zawodowego, bez charakteru pracy stałej); § 5 ust. 1–3 (wykazy pracodawcy, udział lekarza profilaktyka); załącznik nr 1 część I pkt 1–3 (wysiłek fizyczny, wymuszona pozycja, prace związane z napojami alkoholowymi, w tym obsługa konsumentów w zakładach gastronomicznych, wyroby nikotynowe, pokojowe w hotelach, praca w rytmie maszyn lub akordowa) i część III pkt 1 lit. a i d, pkt 7 lit. a (maszyny, mięso, kierowcy pojazdów silnikowych) (Dz.U. 2023 poz. 1240 (obowiązujące, bez aktów zmieniających w ELI na 02.11.2026)) — Rada Ministrów – ISAP · Rozporządzenie, dostęp 2 listopada 2026
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani prawnika. O zdolności do pracy decyduje lekarz medycyny pracy po badaniu.
- #pracownik młodociany
- #od ilu lat można pracować
- #praca wakacyjna
- #badania wstępne
- #prace wzbronione
O autorze
Specjalistka ds. medycyny pracy
Nadia od 5 lat zajmuje się medycyną pracy, ze szczególnym uwzględnieniem badań online i przepisów prawa pracy. Pomogła setkom firm wdrożyć efektywne procesy badań pracowniczych.
Specjalizacje
- Badania wstępne, okresowe i kontrolne
- Prawo pracy i obowiązki pracodawcy
- Badania online (medycyna pracy)
- Sanepid - orzeczenia sanitarno-epidemiologiczne
- Doradztwo HR dla małych i średnich firm
Badanie w placówce
Badanie medycyny pracy w placówce na wybraną godzinę
Wybierasz placówkę i wolną godzinę, płacisz przy zamówieniu, a na wizytę przychodzisz ze skierowaniem. Cenę widzisz przed płatnością.
